Contrei

Amersfoort: Muurhuizen en zonnepanelen

Duurzaamheidsmaatregelen zoals zonnecollectoren, zonnepannen en warmtepompen roepen ook bij monumenten steeds vaker vragen op. Ondanks richtlijnen van de RCE en gemeentelijk beleid blijft de discussie actueel. In Amersfoort speelde recent de vraag of zonnepanelen of zonnepannen een nieuwe ‘tijdslaag’ zouden kunnen vormen in het middeleeuwse stedenbouwkundige monument van de Muurhuizen, dat door de eeuwen heen al meerdere lagen heeft gekregen. Contrei werd gevraagd een vakfilosofische en beleidsmatige denkrichting te presenteren aan gemeenteraad, ambtenaren en monumenteigenaren. In een lezing, verzorgd door Marcel van Winsen en ondersteund met AI-gegenereerde beelden, werd het begrip gelaagdheid in historisch weefsel verkend. De discussie leidde ertoe dat de gemeenteraad afziet van het toevoegen van zonnepanelen of zonnepannen op de daken van dit bijzondere monument. Daarnaast heeft de raad de aanbeveling van Contrei overgenomen om te onderzoeken of het unieke ensemble van de Muurhuizen in aanmerking kan komen voor een UNESCO-werelderfgoedstatus.

Schiedam Havens: inventarisatie van industriehavens

De Schiedamse industriehavens zijn lang niet bekend bij iedereen. Deze havenbekkens liggen achter een groene wal en dijk aan de Maasoevers en zijn bij een bezoek aan Schiedam niet direct in zicht. De Wiltonhaven en Wilhelminahaven dragen niettemin nog steeds bij aan de welvaart van de stad. O.a. offshorebedrijf Mammoet is hier gevestigd op de locatie waar voorheen Wilton-Feijenoord haar schepen bouwde en repareerde. Wij zijn gevraagd de roemruchte geschiedenis van het gebied in kaart te brengen. Juist als specifiek onderdeel van de keten aan maritieme bedrijven vanaf De Noord tot aan Hoek van Holland vormen Schiedams Maashavens een onverbrekelijk onderdeel van het verhaal van de Maritieme Industrie in Zuid-Holland.

Omgeving van het monument

Met de Omgevingswet krijgt ook de omgeving van het monument een belangrijkere rol. Een nieuw instrument maakt het mogelijk om via een contour rond het monument (waaronder beeldbepalende of karakteristieke panden) ruimtelijke ingrepen in de omgeving van het monument beter af te stemmen op de cultuurhistorische waarden van het object. Maar natuurlijk zonder ontwikkelingen ‘op slot te zetten’.

De gemeente Ede heeft Contrei gevraagd een methodiek te ontwikkelen voor de verschillende categorieën monumenten binnen de gemeente. In de komende zes maanden start fase 1 van dit onderzoek, dat wij uitvoeren in samenwerking met Sherpa Consultancy en Advies. Dit traject biedt de kans om een zorgvuldig en flexibel kader te ontwikkelen dat recht doet aan zowel het erfgoed als de dynamiek van toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen.

Afb: Voorgevel station Ede, Rijksmonument, 1974 <A.J. van der Wal, RCE>

Actualisatie cultuurhistorische waardenkaart en beschrijvingen voor gemeente De Bilt

Gemeente De Bilt vroeg ons hun bestaande cultuurhistorische waardenkaart (CHAT, provincie Utrecht) te specificeren en aan te vullen. Wij richten deze zo in dat de verschillende cultuurhistorische en ruimtelijke gebiedssignaturen (historische gebiedstypologieën) worden geïnventariseerd en als een aparte laag op de kaart kunnen worden opgeroepen. Naast dat wij deze gebiedssignaturen in kaart brengen, beschrijven wij deze ook zorgvuldig in al hun karakteristieken en actualiseren we de cultuurhistorische waarden door kruislingse verbanden te leggen met de ruimtelijke kwaliteiten die deze waarden genereren en de bredere ruimtelijke constellatie waar zij mee verbonden zijn.  Op die manier kan de afdeling erfgoed breder, gebiedsgericht sturen bij bescherming van bestaande waarden en bij nieuwe ontwikkelingen, zodat deze een meer genuanceerde relatie aangaan met de kernkarakteristieken van gebieden, zoals bij nieuwbouw in de gebiedssignatuur ‘historische linten veenweidegebied’. Cultuurhistorie en ruimtelijke ontwikkelingen worden zo effectief aan elkaar verknoopt, een lang gekoesterde wens van vele gemeenten, maar die nog lang niet overal realiteit geworden is.

Afb: Gezicht op de gebouwen van het KNMI, 2021 <Het Utrechts Archief>

Post '65 essay vervolg: Uitbreidingswijken Rotterdam Oost

Wij zijn door de gemeente Rotterdam gevraagd om mee te schrijven aan de tweede ronde van het onderzoek naar Post 65-architectuur in Rotterdam. In samenwerking met Noor Mens brengen we de thema’s die in deze periode speelden bij het ontwerp van de wijken Zevenkamp, Oosterflank en Beverwaard in kaart. Tevens wordt een set toonbeelden geselecteerd die representatief zijn voor deze interessante Rotterdamse periode.

Krefeld, zeig uns dein Gold!

De cultuurhistorische verkenning voor de stad Krefeld (Dld) die wij samen met Claudia Schmidt van MIR architecten gemaakt hebben is in boekvorm verschenen onder de titel ‘Krefeld, zeig uns dein Gold!’. Het stadsbestuur besloot deze uit te geven, uitgaand van onze onderzoeken, de stadsvisie en onze leidraad met methodieken. Krefelds bijzondere stadsplattegrond werd onder leiding van Adolph von Vagedes (1777 – 1842), opgeleid aan de École polytechnique in Parijs onder Jean Nicolas-Louis Durand, met de introductie van de vier Krefelder Wälle in 1819 vervolmaakt. Naast de Wälle vormt ook de oudere barokke en middeleeuwse stadsplattegrond, met daarin nog panden uit de barokke, klassicistische periode en het Interbellum een bron van inspiratie.

Krefeld heeft – evenals veel andere Duitse steden – zwaar geleden onder de bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog en delen van de binnenstad zijn tijdens de naoorlogse periode slachtoffer geworden van ingrepen die automobiliteit en grootwinkelbedrijf ruimschoots faciliteerden. Planologisch monofunctionele zones en modernistische – sterk van elkaar afwijkende – architectuur zonder begrijpelijke relatie heeft met nog aanwezige historische delen van de binnenstad waren het gevolg. De stad slaat nu de weg in naar een binnenstad van de 21^ste eeuw waar identiteit, historiciteit en een humanere woon- en leefomgeving de kenmerken van zullen vormen.

Herontwikkeling Wagenmakerij Tilburg

Winnend ontwerp voor herontwikkeling Wagenmakerij en Koepelhal van Nudus, Bedaux De Brouwer Architecten en Stramien.

Na cultuurhistorisch onderzoek van Contrei naar de Wagenmakerij en de Koepelhal in de spoorzone van Tilburg, is eind 2024 door de gemeente Tilburg en SDK Vastgoed een tender uitgeschreven voor de herontwikkeling van deze twee monumentale gebouwen tot een levendige woon-, werk- en evenementenlocatie. Nudus, Bedaux de Brouwer Architecten en Stramien hebben de tender gewonnen met een plan dat de titel ‘De Verhalenmakerij’ draagt. Voortbouwend op ons onderzoek en het transformatiekader, wordt het complex in de komende jaren verbouwd tot levendige locatie met wagenmakerij als stadshal, een rolwagenbaan als publieke straat en twee nieuwe woontorens.

Afbeelding copyright: exterieurimpressie De Verhalenmakerij, NUDUS / Bedaux de Brouwer Architecten / Stramien

Binnenstad ’s-Hertogenbosch: Tolbrug, Groote Stroom

Ontwikkelaar MWPO heeft Contrei opdracht gegeven onderzoek te doen naar het gebied Tolbrug – Groote Stroom in de binnenstad van ’s-Hertogenbosch, omdat zich hier mogelijkheden aandienen voor herontwikkeling. Het is de vraag hoe vanuit een cultuurhistorische en ruimtelijke analyse van de historische en huidige situatie te komen tot een ontwikkelingsstrategie waarmee de ruimtelijke verbindingen met de historische binnenstad beter zichtbaar en leesbaar kunnen worden gemaakt, maar ook hoe er een overtuigende ruimtelijke kwaliteit kan worden bereikt in dit cruciale schakelstuk tussen Burgemeester Loeffplein en het Groot Gasthuisgebied.

Verhaal van de stad, Capelle aan den IJssel, tweede tranche

Eerder cultuurhistorisch-ruimtelijk onderzoek dat wij in samenwerking met Noor Mens voor de wijken Middelwatering, Schenkel, Capelle-West, Oostgaarde en Schollevaar uit de periode 1945 – 1990 uitgevoerd hebben, beviel de gemeente Capelle aan den IJssel zo goed , dat we uitgenodigd zijn voor een vervolg. De wijken die tot stand gekomen zijn in de periode na 1990 liggen nu voor. Het betreft het gebied rond de Hoofdweg, Rivium, ’s Gravenland en Fascinatio. Het onderzoek voor Rivium legt de geschiedenis vast van dit kantorengebied dat zich langzaam tot gemixt stedelijk gebied zal gaan ontwikkelen. Aanvullend onderzoeken we de groene parkzone rondom de ’s Gravenweg en het centrumgebied van Capelle. De laatste twee gebieden zijn bepalend voor de centrumidentiteit van Capelle. <foto René Stoute; CC BY 4.0, originele weergave>

Meppel beschermd stadsgezicht Binnenstad en Centrumschil

Op verzoek van de gemeente Meppel heeft Contrei de wijken en buurten geselecteerd die onderdeel gaan uitmaken van het gemeentelijk beschermd stadsgezicht Binnenstad en Centrumschil, dat wil zeggen het oude, historische centrum van de stad en de wijken die tot 1945 zijn ontwikkeld om het centrum heen.

Daarop volgend hebben wij de inhoudelijke toelichting op deze aanwijzing tot beschermd stadsgezicht verzorgd, met een ontwikkelingsgeschiedenis van het gebied, een formulering van de cultuurhistorische waarden en een beschrijving van de doelstellingen van het beschermd gezicht. Ook hebben wij binnen het gehele gezicht enkele honderden panden geselecteerd die als beeldbepalend zullen worden aangewezen. Ook zijn panden geselecteerd binnen het rijksbeschermd stadsgezicht Oud Zuid.

Een en ander is een uitwerking van de Erfgoednota van de stad, Meppeler Erfgoed NU.

Cultuurlocatie Amersfoort

De gemeente Amersfoort heeft ons in de eerste helft van 2024 uitgenodigd een cultuurhistorisch onderzoek uit te voeren naar de locatie van het stadskantoor van Amersfoort, ontworpen door architect Antoon van Kranendonk (1917-1991), met een latere uitbreiding door architect Pi de Bruin. De gemeente onderzoekt de mogelijkheid enkele cultuurhuizen hier een plek te bieden in nabijheid van de Amersfoortse Stadsring. Wij voeren hiervoor cultuurhistorisch onderzoek uit naar de waarden van de locatie en werken mee aan verschillende workshops, om zo te komen tot randvoorwaarden voor een passende inpassing van de cultuurhuizen in dit deel van het rijksbeschermd gezicht van de Amersfoortse binnenstad.

Helmond cultuurhistorisch onderzoek, tranche 2, incl. Post 65

De gemeente Helmond heeft ons per najaar 2024 uitgenodigd de cultuurhistorische scan van haar grondgebied, waarvan de eerste tranche twee jaar geleden is opgeleverd, te vervolgen.
Wij gaan een cultuurhistorische verkenning maken van de wijken Helmond Oost, Helmond Noord, Rijpelberg, Dierdonk, Helmond West, Brandevoort en Industriegebied Zuid. Min of meer gelijk op gaan we de stad scannen op waardevol Post65 erfgoed. De opdracht wordt uitgevoerd in samenwerking met Noor Mens architectuurhistoricus.