Contrei

Aan de rand van de historische binnenstad van Gouda werd in 1951 een schooltje gebouwd door architect Adrianus van der Steur (1893-1953), de Emmaschool. De school ligt aan de Herpstraat op een steenworp afstand van de belangrijke Kleiweg. Het gebouw grenst direct aan de singel en Nieuwehaven en bevindt zich bovendien in het Rijksbeschermde Stadsgezicht Gouda (1978 aangewezen). De wederopbouwschool zal worden gesloopt vanwege funderingsproblemen. Op de locatie zal wederom een school worden gebouwd die zich op passende wijze moet verhouden tot het rijksbeschermde stadsgezicht en de directe omgeving. Ons bureau werd door de gemeente Gouda gevraagd cultuurhistorisch onderzoek te doen en randvoorwaarden op te stellen voor deze gevoelige locatie.

Het onderzoek bestaat uit een gebiedsbiografie, een ruimtelijke analyse met cultuurhistorische en ruimtelijke waardering, en sluit af met een advies voor de herontwikkeling van het bouwblok met de school. In een bijlage is het toetsingskader voor ruimtelijke essenties in historische gebieden opgenomen.

Zoals in veel historische steden hebben er over de eeuwen meerdere transformaties plaatsgevonden, maar het bouwblok van de Emmaschool riep in het bijzonder veel vragen op over ontwikkeling van dit gebied. Met name de brede maar korte Herpstraat, direct uitkomend op de Kattensingel is een wezensvreemd element in een historische binnenstad. Er rezen ook vragen over rooilijnen en de aansluiting op Nieuwehaven en het Regentesseplantsoen aan de singel. Aan de westzijde van het bouwblok, tegenover de school bleek aan de Vrouwevestesteeg sprake van een fors gat in de bebouwingswand. Uit een beknopt cultuurhistorisch onderzoek bleek dat het gebied een grote tijddiepte heeft die teruggaat tot in de late middeleeuwen, met de Nieuwehaven en de Vrouwevestesteeg als oudste structuren. Tot aan het Interbellum ontwikkelde dit deel van de stad zich tot een gemengd gebied, met bedrijvigheid langs de Nieuwehaven, statige woonhuizen aan het romantische singelplantsoen en verdichting van kleine projectmatige woningen in het binnenterrein. Het was een vol, maar logisch gebied dat aansloot bij de historische stad.

De huidige vorm van het bouwblok ontstond door de sanering van enkele panden in het binnenterrein, de demping van een het bouwblok doorkruisende zijl. Cruciaal hierbij was het plan uit de jaren veertig van de twintigste eeuw om de Nieuwehaven te dempen en een autoverkeersverbinding over de singel aan te leggen dwars door de binnenstad. Met de introductie van de nieuwe Herpstraat – verbindingsroute tussen Nieuwehaven en singel – werd het historische bouwblok in tweeën gekliefd, en het vriendelijke bakstenen wederopbouwschooltje met speelplein in het binnenterrein sloot het westelijk deel van het bouwblok weliswaar af, maar introduceerde tegelijkertijd een nieuwe architectonische signatuur en een stedenbouwkundige uitdaging: de matige aansluiting op de historische stad.

Ons rapport toonde met behulp van analysekaarten de historische situatie naast de huidige ruimtelijke situatie, en met de introductie van een fasering v.w.b. opeenvolgende transformaties ontstond duidelijkheid over de ingrepen. Door een waardering op drie schaalniveaus te introduceren: de Herpstraat in bredere context, het bouwblokniveau en het straatniveau (straatwanden en bebouwing), bleek het mogelijk doorontwikkelingsrandvoorwaarden te benoemen. Het rapport stelt o.a. duidelijke randvoorwaarden op voor de omgang met de zijden van het bouwblok en daarmee voor de nieuwe school. De scherpe constateringen, samen met overzichtelijke analysetekeningen en concrete aanbevelingen, ondersteunen stedenbouwkundigen, erfgoedambtenaren en de Omgevingscommissie van de gemeente Gouda bij de ontwikkeling van deze locatie.